حسين قرچانلو
158
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
بود كه جمعيتش بتنهايى بر جمعيت شهر فلورانس ( در ايتاليا ) فزونى داشت . طول قاهره را در ربع اوّل قرن پانزدهم ميلادى / نهم هجرى قمرى ، 24 كيلومتر و عرض آن را 8 كيلومتر نوشتهاند . جهانگرد ديگرى به نام سيمون سگولى « 1 » ، درازاى شهر قاهره را بيش از نوزده كيلومتر و محيط آن را چهل و هشت كيلومتر و جمعيت آن را متجاوز از سيصد هزار نفر گفته است . در ضمن ، مىگويد : بيش از پنجاه هزار تن از آنان نه خانهاى دارند و نه سقفى كه به زير آن پناه ببرند . بعلاوه ، بيش از ده هزار تن از آنان لباسى هم بر تن ندارند و فقط پارچهاى به دور كمر مىبندند . بعضى از جهانگردان اروپايى كه در قرنهاى هشتم و نهم هجرى / چهاردهم و پانزدهم ميلادى قاهره را ديدهاند مىگويند : غالب معابر در قاهره تنگ و تاريك است . در بعضى جاها ، خانهها چنان نزديك يكديگر ساخته شدهاند كه لبهء بامها به هم رسيده و از يك بام تا بام ديگر حصير پهن كرده بودند . خيابانهاى تاريك و پيچدرپيچ شهر داراى كنجها ( زوايا ) و قناسيهاى ( كج و معوجهاى ) بسيارى است كه پر از گرد و خاك و زبالههاى ديگر است ، و اين كوچهها كاملا خاكى است . در معابر اصلى جمعيتى از مردم وحشى چنان ازدحام مىكنند كه به زحمت مىتوان از يك خيابان عبور كرد و وارد خيابانى ديگر شد . « 2 » بازارهاى شهر قاهره ، مانند همهء شهرهاى مشرقزمين ، انتهايى نداشت . بازار شهر قاهرهء قديم ( فسطاط ) ، به گفتهء يكى از سالخوردگان ، دوازده هزار دكان داشت كه در طول شاهراهى كه از ابتداى حسينيه بر كنار ريگستان تا حرم سيده نفيسه امتداد داشت ، واقع بودند . در اين مسير دكانهايى وجود داشت كه پر از اغذيه و اشربه و انواع كالاهايى بود كه چشم تماشاچيان از ديدن آنها مبهوت مىشد . در كنار باب الفتوح ( يكى از دروازههاى قاهره ) جامع الحاكم ( خليفهء فاطمى ) ديده مىشد كه منارههاى چهارگوش آن ، با بارويى كه مسجد را احاطه مىكرد هماهنگى كامل داشت . در سوى ديگر باب الفتوح ، بازار قصّابان و بقّالان و سبزىفروشان و كسبهء ديگر قرار داشت .
--> ( 1 ) . Simon Segoli ( 2 ) . قاهره ؛ ص 116 - 117 و 119 .